Co cứng 2 khớp gối sau nhiều năm ngồi một chỗ là nỗi lo lớn của nhiều người cắt cụt dưới gối khi nghĩ đến chuyện lắp chân giả. Ông Mau ở Bình Định cũng từng như vậy. Hơn 3 năm sau khi mất chân, hai đầu gối của ông không còn duỗi thẳng được, và ông không dám chắc mình còn có thể đứng lên.
Đây là câu chuyện về 2 ngày ông Mau tập đứng, tập bước tại Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh, kể cả lúc ông muốn bỏ cuộc. Cuối bài là các bài tập tại nhà giúp phòng co cứng khớp gối cho người đoạn chi thường xuyên ngồi nhiều.
|
Tóm tắt trường hợp ông Mau Tình trạng: cắt cụt dưới gối hơn 3 năm, co cứng 2 khớp gối hơn 20 độ, từng gãy xương đùi có nẹp bên trong khiến chân vẹo vào trong. Kết cấu chân giả: vớ silicone, socket đặt góc gấp theo co rút, ống nối cụm chỉnh, bàn chân SACH. Khó khăn ban đầu: đứng dậy rất khó, đau nhiều, từng muốn dừng tập. Kết quả: tự đứng lên không cần người đỡ ngay trong ngày thứ 2. |
Hơn 3 năm ngồi một chỗ, 2 khớp gối co cứng không duỗi thẳng được
Ông Mau bị cắt chân dưới gối đã hơn 3 năm. Trong suốt thời gian đó, gần như cả ngày ông chỉ ngồi. Hai khớp gối luôn ở tư thế gấp, ngày này qua ngày khác, cho đến khi không thể duỗi thẳng được nữa. Khi đo tại trung tâm, cả 2 gối đều co hơn 20 độ.
Trước đó, ông còn bị tai nạn gãy xương đùi. Bác sĩ phải đặt nẹp cố định bên trong xương, và phần nẹp này khiến chân ông có xu hướng vẹo vào trong. Nghĩa là chân ông vừa co ở gối, vừa lệch trục, hai khó khăn chồng lên nhau khi làm chân giả.
Ông đã do dự nhiều lần. Lần này ông quyết tâm vào Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh với một mong muốn giản dị: được tự đi lại, bớt phụ thuộc vào con cái. Điều ông lo nhất là với 2 đầu gối cong như vậy, liệu ông có đứng lên được không.
Vì sao người cắt cụt dưới gối dễ bị co cứng khớp gối?
Co cứng khớp gối (còn gọi là co rút gấp gối) là khi các cơ, gân và bao khớp phía sau gối ngắn lại và cứng đi, làm gối không duỗi thẳng hoàn toàn. Nói gối co 20 độ nghĩa là gối còn cách tư thế thẳng 20 độ.
Có thể hình dung giống một sợi dây thun bị buộc gập trong ngăn kéo suốt nhiều năm. Khi lấy ra, nó không còn kéo dài được như lúc mới. Mô mềm quanh khớp gối cũng vậy, không được kéo giãn thường xuyên thì sẽ ngắn dần.
Với người cắt cụt dưới gối, các tư thế sau làm co cứng khớp gối nặng thêm:
- Ngồi ghế hoặc xe lăn nhiều giờ liền với gối gập
- Kê gối hoặc gối ôm dưới khoeo khi nằm cho đỡ đau
- Thả mỏm cụt thõng xuống cạnh giường
- Ít vận động vì sợ đau hoặc chưa có chân giả để tập
Hướng dẫn chăm sóc mỏm cụt của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương cũng khuyên tránh các tư thế gập này và khuyến khích nằm sấp để gối được duỗi thêm. Anh chị muốn tìm hiểu kỹ hơn về nguyên nhân và ngưỡng góc nguy hiểm có thể đọc bài co cứng khớp của Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh.
Co cứng 2 khớp gối hơn 20 độ có lắp chân giả được không?
Câu trả lời là có thể, nhưng khó hơn và cần thiết kế riêng. Theo sách Atlas of Limb Prosthetics của Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ, gối co trên 25 độ thì việc lắp chân giả dưới gối sẽ gặp nhiều khó khăn. Gối của ông Mau co hơn 20 độ, tức là đã gần sát ngưỡng này.
Một tổng quan hệ thống đăng trên tạp chí Disability and Rehabilitation (Poonsiri và cộng sự) ghi nhận khoảng 13% người cắt cụt dưới gối bị co gối từ 25 độ trở lên, và nhiều người trong số đó vẫn lắp được chân giả nhờ socket được đặt theo đúng góc co. Nhóm tác giả cũng nhấn mạnh phải tập chữa co rút song song với việc mang chân giả.
Tại buổi thăm khám, chuyên gia Đào Đức kiểm tra trực tiếp 2 khớp gối, mỏm cụt và trục chân của ông Mau. Ông động viên ông Mau rằng trường hợp như vậy trung tâm đã từng làm, rồi nhanh chóng lên phương án một chiếc chân giả thiết kế riêng cho đôi chân hiện tại của ông.
| Lưu ý: Mỗi trường hợp co cứng khớp gối khác nhau về góc co, độ dài mỏm cụt và sức cơ. Khả năng lắp chân giả chỉ xác định được sau khi thăm khám trực tiếp. |
Chân giả thiết kế riêng cho khớp gối co cứng
Chiếc chân giả dưới gối của ông Mau gồm 4 phần chính. Mỗi phần được chọn để giải một khó khăn cụ thể của ông.
Vớ silicone: êm và bám mỏm cụt
Vớ silicone mang sát da, giúp mỏm cụt bám chắc vào socket và giảm cọ xát mỗi lần bước. Với người lần đầu mang chân giả sau nhiều năm như ông Mau, lớp đệm này giúp giảm cảm giác đau tì ở những ngày tập đầu tiên.
Socket đặt góc gấp theo co rút
Đây là điểm khác biệt lớn nhất. Socket thông thường được làm cho gối gần như thẳng. Với ông Mau, gối không duỗi thẳng được, nên socket được đặt nghiêng theo đúng góc co của gối. Nhờ vậy mỏm cụt nằm vừa khít trong socket mà không phải ép gối duỗi ra quá sức.
Giống như may áo cho người có vai lệch, thợ may giỏi không bắt người mặc đứng thẳng vai mà cắt áo theo dáng vai thật. Khi dóng chân, chuyên gia còn phải tính đến trục chân vốn có xu hướng vẹo vào trong do nẹp xương đùi.
Ống nối cụm chỉnh: chỉnh lại được khi gối duỗi dần
Ống nối cụm chỉnh cho phép kỹ thuật viên thay đổi góc và vị trí giữa socket với bàn chân. Nếu ông Mau tập đều và gối duỗi thêm được, chân giả có thể được dóng lại theo tiến bộ đó mà không phải làm lại từ đầu.
Bàn chân SACH: nhẹ và đơn giản
Bàn chân SACH không có khớp cổ chân, phần gót có đệm mềm để hấp thụ lực khi chạm đất. Cấu tạo đơn giản giúp chân giả nhẹ hơn, phù hợp với người lớn tuổi, sức cơ còn yếu và cần dồn sức cho việc tập đứng như ông Mau.
Ngày 1: lần đầu đứng dậy với 2 khớp gối co cứng
Chỉ sau 1 ngày lấy khuôn và lắp ráp, ông Mau được mang thử chân. Lần đầu đứng dậy rất khó. Chuyên gia Đào Đức và đội ngũ kỹ thuật phải đỡ ông đứng lên, rồi hướng dẫn ngay các bài tập giúp khớp gối bắt đầu hoạt động và duỗi ra dần.
Ông được tập theo vòng lặp: đứng lên, ngồi xuống đặt 2 chân thẳng lên ghế, nhấn nhẹ 2 khớp gối, rồi lại đứng lên. Sau vài lần như vậy, ông bước được những bước đầu tiên với sự hỗ trợ của đội kỹ thuật.
Kết thúc ngày đầu, tín hiệu rất đáng mừng. Dù co cứng 2 khớp gối, ông Mau vẫn đứng lên được và bước được vài bước. Đội kỹ thuật tin nếu ông tập đều, mỗi ngày sẽ tiến bộ hơn.
Ngày 2: từ muốn bỏ cuộc đến tự đứng lên
Sáng ngày thứ 2, ông Mau đến trung tâm và nói muốn dừng tập. Ông bảo đau quá không chịu nổi, và chấp nhận ngồi xe lăn suốt đời.
Phản ứng này không hiếm. Sau hơn 3 năm không đứng, cơ và khớp gối phải làm việc trở lại cùng lúc nên đau là điều dễ hiểu. Đội kỹ thuật đã ngồi lại cùng ông, chỉ cho ông thấy những gì ông làm được chỉ sau 1 ngày, và kể về những người từng có tình trạng tương tự ông mà nay đã đi lại được. Điều quan trọng nhất là sự kiên trì.
Có gia đình bên cạnh động viên, ông Mau có thêm động lực và tập tiếp. Ngay trong ngày thứ 2, ông đã tự đứng lên được mà không cần đội kỹ thuật đỡ nữa.
Tổng quan của Poonsiri và cộng sự cũng cho rằng ý chí muốn đi lại của người bệnh là yếu tố quan trọng hơn cả góc co rút. Câu chuyện của ông Mau cho thấy rõ điều đó.
Theo dõi thêm: Ông Mau tự đứng lên sau ngày thứ 2 mang chân giả
Hành trình của ông Mau chưa kết thúc. Ông cần tiếp tục tập tại nhà để gối duỗi thêm và bước đi vững hơn. Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh tin rằng ông sẽ lại bước đi một lần nữa.
| Đau khi tập là thường gặp, nhưng không phải cơn đau nào cũng nên chịu đựng. Hãy báo ngay cho kỹ thuật viên nếu thấy đau nhói tại một điểm, da phồng rộp, trầy xước, sưng nóng hoặc vết đỏ không hết sau khoảng 20 phút tháo chân. |
Bài tập chống co cứng khớp gối tại nhà cho người đoạn chi
Đây cũng là nhóm bài tập Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh luôn khuyến khích người đoạn chi thường ngồi nhiều thực hiện đều đặn tại nhà, kể cả khi chưa lắp chân giả.
Bài 1: Đặt chân thẳng lên ghế, nhấn nhẹ khớp gối
- Ngồi vững, đặt chân thẳng lên một chiếc ghế hoặc mặt phẳng ngang bằng
- Dùng tay nhấn nhẹ lên phía trên gối cho đến khi thấy căng, không đau nhói
- Giữ khoảng 25 đến 30 giây, thả lỏng, lặp lại nhiều lần mỗi ngày
Bài 2: Chèn bao cát lên gối
- Ngồi hoặc nằm ngửa với chân duỗi trên mặt phẳng
- Đặt một bao cát nhỏ lên ngay trên gối để trọng lượng kéo giãn gối từ từ
- Bắt đầu với bao nhẹ, thời gian ngắn, tăng dần khi đã quen
Tư thế nên và không nên
- Nên nằm sấp ít nhất 2 lần mỗi ngày nếu sức khỏe cho phép
- Không kê gối dưới khoeo khi nằm, không để mỏm cụt thõng cạnh giường
- Không ngồi xe lăn hay ghế quá lâu với gối gập, nên đổi tư thế thường xuyên
Thời gian giữ 25 đến 30 giây và việc lặp lại nhiều lần dựa theo khuyến nghị kéo giãn trong bài Co rút: phòng ngừa và điều trị của PHCN Online. Khi đã có chân giả, anh chị có thể tham khảo thêm lộ trình tập đi chân giả để biết cách tăng dần thời gian mang chân.
|
⚠️ Khi nào phải dừng tập và hỏi chuyên gia Chỉ nhấn nhẹ, không ấn mạnh, không để người nhà cố ép gối thẳng. Dừng ngay nếu đau nhói, sưng, nóng, đỏ hoặc có vết trầy ở gối và mỏm cụt. Người lớn tuổi, loãng xương, từng gãy xương hoặc có nẹp vít như ông Mau nên hỏi kỹ thuật viên hoặc bác sĩ trước khi tự tập. |
Câu hỏi thường gặp về co cứng khớp gối và chân giả
Co cứng 2 khớp gối có tự hết được không?
Khó tự hết nếu không tập. Kéo giãn đều đặn, đổi tư thế và vận động sớm có thể giúp gối duỗi thêm dần. Co cứng càng lâu thì càng cần kiên trì.
Cắt cụt đã lâu năm có lắp chân giả được không?
Có thể. Ông Mau cắt cụt hơn 3 năm vẫn lắp được. Điều cần làm là thăm khám để đánh giá mỏm cụt, góc co của gối và sức cơ trước khi lên phương án.
Tập đi chân giả khi gối co cứng có đau không?
Những ngày đầu thường sẽ mỏi và đau vì cơ, khớp làm việc trở lại sau thời gian dài. Nếu đau nhói, trầy da hoặc sưng thì cần báo kỹ thuật viên để chỉnh chân.
Bàn chân SACH có phù hợp với người lớn tuổi không?
Với nhiều người lớn tuổi, ít vận động, bàn chân SACH là lựa chọn phổ biến vì nhẹ, bền và đơn giản. Loại bàn chân phù hợp vẫn do chuyên gia chọn theo từng người.
Làm sao phòng co cứng khớp gối khi chưa lắp chân giả?
Tránh ngồi gập gối nhiều giờ liền, không kê gối dưới khoeo, nằm sấp nếu sức khỏe cho phép và tập kéo giãn gối mỗi ngày như các bài tập ở trên.
Nếu người thân của anh chị cũng đang co cứng 2 khớp gối và ngại lắp chân giả, hãy liên hệ Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh để được thăm khám và tư vấn. Anh chị có thể xem thêm lắp chân giả TP.HCM ở đâu uy tín để chuẩn bị trước khi đến.
|
Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh Địa chỉ: 210 Bùi Văn Ba, phường Tân Thuận, TP.HCM Hotline: 0969 902 102 hoặc 0962 142 102 |
