Chân giả tháo khớp háng là loại chân giả phức tạp nhất trong các chân giả chi dưới, dành cho người đã tháo bỏ toàn bộ chi tại khớp háng. Nhiều người còn gọi đây là chân giả tháo khớp hông. Không phải ai tháo khớp háng cũng nên hoặc có thể lắp chân giả loại này. Bài viết dưới đây giúp anh chị hiểu rõ ai thực sự phù hợp, dựa trên các tiêu chí y khoa cụ thể.
Chân giả tháo khớp háng là gì? Khác gì chân giả trên gối
Tháo khớp háng là mức cắt cụt cao nhất của chi dưới, tách toàn bộ chân ngay tại khớp háng, mất cả ba khớp: háng, gối và cổ chân. Đây là điều kiện khiến việc thiết kế loại chân giả này khác hẳn các loại chân giả khác.
Khác biệt cốt lõi so với cắt cụt trên gối: người cắt cụt trên gối vẫn giữ lại một đoạn xương đùi làm điểm tựa, dùng như đòn bẩy để điều khiển chân giả. Ở tháo khớp háng, không còn đoạn xương này. Người dùng phải điều khiển toàn bộ chân giả bằng chuyển động của khung chậu và thân mình. Đây là lý do loại chân giả này khó điều khiển và đòi hỏi nhiều sức hơn bất kỳ loại chân giả chi dưới nào khác.
Nguyên nhân dẫn đến tháo khớp háng
Tháo khớp háng là chỉ định rất hiếm gặp, chỉ chiếm dưới 1% tổng số ca cắt cụt chi dưới. Các nguyên nhân phổ biến nhất gồm:
- Ung thư xương (sarcoma xương, sarcoma mô mềm xâm lấn vùng đùi) – nguyên nhân hàng đầu ở các ca có kế hoạch phẫu thuật
- Chấn thương nghiêm trọng: dập nát chi, đứt mạch máu lớn do tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động
- Nhiễm trùng đe dọa tính mạng: hoại tử nặng, viêm cân mạc hoại tử
- Biến chứng mạch máu, thường gặp ở người tiểu đường lâu năm
- Dị tật bẩm sinh thiếu hụt chi tại hoặc gần khớp háng
Vì đây là mức cắt cụt hiếm và phức tạp, người tháo khớp háng cần được tư vấn kỹ trước khi quyết định lắp chân giả. Không phải trường hợp nào cũng nên vội vàng chọn giải pháp này.
Phân biệt tháo khớp hông và thay khớp hông – đừng nhầm lẫn
Nhiều người tìm từ khóa “tháo khớp háng” nhưng thực ra đang nghĩ đến thay khớp háng (total hip replacement). Đây là hai thủ thuật hoàn toàn khác nhau, không nên nhầm lẫn. Thay khớp háng là phẫu thuật thay thế phần khớp bị hỏng bằng khớp nhân tạo, thường chỉ định cho các trường hợp thoái hóa khớp nặng hoặc gãy cổ xương đùi. Người bệnh vẫn giữ nguyên chân và đi lại bình thường sau hồi phục, không cần chân giả.
Tháo khớp háng thì ngược lại: đây là phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn chi dưới tại khớp háng, áp dụng cho các trường hợp nặng như ung thư xương, chấn thương nghiêm trọng hoặc nhiễm trùng đe dọa tính mạng đã nêu ở trên. Nếu anh chị đang gặp vấn đề đau khớp háng, thoái hóa khớp hoặc gãy cổ xương đùi, đó là câu chuyện thay khớp háng và cần khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, không liên quan đến chân giả. Bài viết này dành riêng cho người đã hoặc sắp tháo khớp háng.
Tham khảo thêm: Lắp chân giả ở đâu uy tín tại TP. HCM?
Cấu tạo chân giả tháo khớp hông gồm những gì
Một bộ chân giả hoàn chỉnh cho người tháo khớp háng gồm 5 thành phần chính, phối hợp với nhau để thay thế toàn bộ chức năng của chi đã mất:
- Bao hông: ôm trọn khung chậu, chịu lực chính khi đứng và di chuyển, thiết kế vừa vặn để phân bố lực đều
- Khớp háng: cho phép gập – duỗi khi đi lại, có 2 loại chính là khớp 1 trục và khớp đa trục
- Khớp gối: phối hợp với khớp háng để tạo dáng đi tự nhiên
- Bàn chân giả: tiếp đất, hấp thụ lực khi bước
- Hệ thống ống nối và cụm chỉnh: kết nối các bộ phận, cho phép điều chỉnh chiều cao và góc độ
Ai là ứng viên phù hợp để lắp chân giả tháo khớp hông
Đây là câu hỏi quan trọng nhất, và câu trả lời trung thực là: không phải ai tháo khớp háng cũng phù hợp để lắp và sử dụng hiệu quả chân giả. Bốn yếu tố sau quyết định khả năng thành công:
Thể lực tim – phổi. Nghiên cứu của Chin T và cộng sự (2006) trên người cao tuổi cắt cụt cho thấy nhóm dùng chân giả thành công có mức thể lực tim phổi trung bình cao hơn rõ rệt so với nhóm thất bại. Người có thể lực yếu gần như không thể đi lại trong sinh hoạt hằng ngày bằng chân giả tháo khớp háng, vì mức tiêu hao năng lượng của loại chân giả này rất cao.
Sức mạnh thân trên và cơ vùng chậu còn lại. Vì không còn đoạn xương đùi làm đòn bẩy, người dùng phải điều khiển toàn bộ chân giả bằng chuyển động khung chậu và thân mình, đồng thời cần sức để dùng nạng hoặc khung tập đi trong giai đoạn đầu.
Khả năng giữ thăng bằng trên chân lành. Đây gần như là điều kiện tiên quyết để có thể tự mặc, tháo và đi lại với chân giả mà không phụ thuộc hoàn toàn vào người hỗ trợ.
Động lực và kỳ vọng thực tế. Tập luyện với loại chân giả này đòi hỏi kiên trì trong thời gian dài. Người có kỳ vọng rõ ràng, được chuẩn bị tâm lý đúng mức thường có kết quả tốt hơn người kỳ vọng chân giả sẽ giúp đi lại như trước khi cắt cụt.
Chân giả tháo khớp háng có đi lại được không? Sự thật về mức năng lượng tiêu hao
Nhiều nơi quảng cáo chân giả tháo khớp háng giúp đi lại dễ dàng như bình thường. Đây là kỳ vọng không thực tế. Theo nghiên cứu của Nowroozi và cộng sự (1983) trên nhóm bệnh nhân tháo khớp háng, mức năng lượng tiêu hao khi đi bằng chân giả tháo khớp háng cao hơn 80 đến 125% so với người không cắt cụt, còn tốc độ đi thoải mái chỉ bằng khoảng một nửa người bình thường.
Để so sánh, người cắt cụt trên gối chỉ tốn thêm khoảng 49 đến 65% năng lượng khi đi lại. Nghĩa là người tháo khớp háng phải nỗ lực gần gấp đôi. Đây chính là rào cản lớn nhất khiến không phải ai cũng duy trì được việc dùng chân giả này lâu dài.
Thực tế cho thấy khoảng 43% người dùng bỏ loại chân giả này trong vòng khoảng 20 tháng, chủ yếu vì khó đi lại, khó chịu ở bao hông và trọng lượng chân giả. Trong một loạt ca lâm sàng được công bố trên
Một nghiên cứu đăng trên ScienceDirect theo dõi các bệnh nhân tháo khớp háng cho thấy trong nhóm sống sót, chỉ một phần tư đi lại được bằng chân giả, một nửa chuyển sang dùng nạng không cần chân giả, phần còn lại không thể đi lại độc lập. Số liệu này không nhằm làm anh chị nản lòng, mà để cùng đặt kỳ vọng đúng mức trước khi quyết định.
Khớp háng của chân giả: 1 trục hay đa trục thủy lực
Khớp háng là bộ phận quyết định phần lớn sự an toàn và dáng đi của loại chân giả này. Hiện có 2 nhóm công nghệ chính:
Khớp 1 trục (single-axis): thiết kế bản lề đơn giản, nhẹ và giá thấp hơn, nhưng kém ổn định và kém linh hoạt khi ngồi hoặc xoay người.
Khớp đa trục thủy lực: cho chuyển động 3 chiều, giúp dáng đi cân đối hơn, giảm nguy cơ vấp ngã và hỗ trợ tư thế ngồi thoải mái hơn. Loại khớp này theo thông tin từ nhà sản xuất Ottobock được thiết kế riêng cho người cắt cụt mức tháo khớp háng, nhưng đòi hỏi thời gian tập luyện dài hơn để làm quen.
Lưu ý quan trọng: khớp đa trục không phù hợp với tất cả mọi người. Một số nghiên cứu độc lập ghi nhận không ít bệnh nhân cuối cùng quay lại dùng khớp 1 trục vì thấy đơn giản, quen thuộc và thoải mái hơn. Loại khớp phù hợp cần được kỹ thuật viên đánh giá dựa trên thể trạng và mục tiêu vận động thực tế của từng người, không có loại nào là lựa chọn đúng cho mọi trường hợp.
Khi nào nên cân nhắc xe lăn thay vì chân giả
Đây là điều ít nơi nói thẳng, nhưng cần thiết để anh chị ra quyết định đúng. Với người lớn tuổi hoặc thể lực tim phổi yếu, xe lăn thường là lựa chọn thực tế và tiết kiệm sức hơn nhiều. Không ít bệnh nhân dùng kết hợp cả hai: chân giả cho các dịp cần đứng, di chuyển ngắn, và xe lăn cho quãng đường dài.
Quyết định giữa chân giả và xe lăn nên dựa trên đánh giá thể trạng thực tế, không phải mong muốn chủ quan. Đây cũng là lý do tại Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh, bước thăm khám ban đầu luôn đánh giá kỹ khả năng vận động trước khi tư vấn giải pháp phù hợp, thay vì mặc định ai cũng nên lắp chân giả.
Quy trình lắp chân giả tại Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh
- Thăm khám và đánh giá: kỹ thuật viên kiểm tra tình trạng mỏm cụt, sức cơ, khả năng vận động và nhu cầu sinh hoạt để xác định hướng lắp phù hợp
- Đo khuôn, thiết kế cá nhân hóa: lấy khuôn khung chậu để thiết kế bao hông riêng biệt, chọn cấu hình khớp háng và bàn chân theo mức độ vận động
- Lắp thử và chỉnh sửa: kiểm tra độ vừa vặn, khả năng chịu lực, điều chỉnh trục và điểm tì để đảm bảo thoải mái
- Hướng dẫn tập đi: hướng dẫn đứng, giữ thăng bằng và tập đi từng bước, đây là giai đoạn cần nhiều thời gian nhất với loại chân giả này
- Bọc thẩm mỹ và hoàn thiện: sau khi sử dụng ổn định, bọc lớp thẩm mỹ bên ngoài để tăng độ bền và tính tự nhiên
Câu chuyện thực tế: Chị Đoan tháo khớp háng do u xương
Chị Đoan (Vĩnh Long) tháo khớp háng do u xương. Chân giả của chị gồm bao hông carbon, khớp hông titan đa trục, khớp gối đa trục và bàn chân 1 trục. Khó khăn ban đầu là chưa biết cách điều khiển chân giả và dễ mất sức khi tập đi. Đúng như mức tiêu hao năng lượng cao đã nói ở trên.
Sau quá trình làm quen, chị đi tốt chân giả sau 2 tuần tập luyện. Đây là một trong số các trường hợp cho thấy khi người dùng có động lực và được hướng dẫn đúng phương pháp, việc thích nghi với chân giả là khả thi, dù đòi hỏi kiên trì.
Xem thêm: Quá trình tập đi chân giả tháo khớp hông của chị Đoan
Câu hỏi thường gặp về chân giả tháo khớp háng
Chân giả tháo khớp hông giá bao nhiêu?
Giá phụ thuộc lớn vào loại khớp (1 trục hay đa trục) và cấu hình cụ thể theo tình trạng mỗi người, nên không có mức giá cố định chung. Anh chị liên hệ Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh để được thăm khám và báo giá chính xác theo trường hợp của mình.
Xem thêm: Chi phí lắp chân giả tại TP.HCM
Tập đi với chân giả sau khi tháo khớp hông mất bao lâu?
Không có mốc thời gian cố định vì phụ thuộc thể trạng và mức độ kiên trì của từng người. Một số trường hợp làm quen sau vài tuần, một số cần nhiều tháng tập luyện với sự đồng hành của kỹ thuật viên.
Chân giả tháo khớp háng và chân giả tháo khớp gối khác nhau thế nào?
Tháo khớp gối vẫn còn phần đùi và mất từ khớp gối trở xuống, trong khi tháo khớp háng mất toàn bộ chi từ khớp háng. Vì vậy người tháo khớp gối thường điều khiển chân giả dễ hơn. Anh chị có thể xem thêm về chân giả tháo khớp gối để hiểu rõ sự khác biệt.
Có nên chọn xe lăn thay vì chân giả không?
Với người lớn tuổi hoặc thể lực yếu, xe lăn thường là lựa chọn tiết kiệm sức hơn. Quyết định nên dựa trên đánh giá thể trạng thực tế cùng kỹ thuật viên, không nên tự quyết định một mình.
Nếu anh chị hoặc người thân đang tìm hiểu giải pháp cho tình trạng tháo khớp háng, hãy liên hệ Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh để được thăm khám, đánh giá thể trạng thực tế và tư vấn phương án phù hợp nhất – không phải phương án đắt nhất hay phổ biến nhất, mà là phương án đúng với khả năng vận động của từng người.
