Chân giả làm đau lưng là tình trạng khá phổ biến nhưng ít khi được giải thích rõ nguyên nhân. Phần lớn trường hợp không xuất phát từ tuổi tác hay cơ địa, mà từ việc căn chỉnh chân giả, hay còn gọi là alignment, bị sai lệch ngay từ khâu lắp ráp. Khi đường trục chân giả không thẳng hàng với trọng tâm cơ thể, người dùng buộc phải bù trừ bằng dáng đi lệch, khung chậu nghiêng, và về lâu dài dẫn đến đau lưng, đau khớp gối bên chân lành.
Bài viết dưới đây tổng hợp cơ chế y khoa vì sao alignment sai gây đau lưng, cách tự nhận biết tại nhà, và 2 trường hợp thực tế đã được Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh xử lý.
Chân giả làm đau lưng: có thật không?
Đây không phải cảm nhận cá nhân. Theo tổng quan nghiên cứu quốc tế (Butowicz và Hendershot), tỷ lệ đau lưng ở người mang chân giả chi dưới dao động từ 52 đến 89%, cao hơn đáng kể so với 12 đến 45% ở người không cụt chi. Một khảo sát khác trên 914 người của Amputee Coalition ghi nhận 62,3% người tham gia bị đau lưng, chỉ đứng sau đau chi ma và đau mỏm cụt.
Cần nói rõ: đau lưng ở người mang chân giả là vấn đề đa yếu tố: bao gồm cả sức mạnh cơ lưng, tư thế ngồi làm việc, tâm lý sau chấn thương. Alignment sai lệch là một trong các nguyên nhân quan trọng và có thể khắc phục được, chứ không phải nguyên nhân duy nhất. Đây cũng là lý do vì sao không phải ai đau lưng cũng cần đổi chân giả. Nhiều trường hợp chỉ cần căn chỉnh lại.
Alignment chân giả là gì, vì sao sai lệch gây đau lưng?
Alignment là quá trình căn chỉnh trục chân giả sao cho thẳng hàng với trọng tâm cơ thể, thực hiện qua 3 bước: alignment tĩnh trên bàn (bench), alignment tĩnh khi đứng (static), và alignment động khi đi lại (dynamic). Mỗi bước đều phải kiểm tra trên 3 mặt phẳng: dọc, ngang, và xoay. Bước dynamic gần như hoàn toàn dựa vào quan sát dáng đi thực tế và phản hồi cảm giác của người dùng, nên đòi hỏi kinh nghiệm của kỹ thuật viên chỉnh hình.
Khi alignment sai, chân giả quá dài, quá ngắn, hoặc lệch trục, cơ thể buộc phải bù trừ. Khung chậu nghiêng sang một bên (pelvic obliquity), thân mình tăng biên độ vận động để giữ thăng bằng, và lực dồn nhiều hơn lên chân lành. Theo thời gian, chuỗi bù trừ này gây căng cơ vùng thắt lưng chậu, dẫn đến đau lưng mạn tính. Chân lành cũng chịu tải bất thường, làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp gối và khớp háng so với người không cụt chi.
5 dấu hiệu tự nhận biết alignment chân giả sai tại nhà
Không cần đợi đến khi đau lưng rõ rệt mới đi kiểm tra. Một số dấu hiệu alignment sai có thể tự quan sát:
- Dáng đi khập khiễng, nghiêng thân sang một bên khi bước.
- Đế giày hai bên mòn không đều, đây là dấu hiệu dễ kiểm tra nhất tại nhà.
- Đau lệch hẳn về một bên lưng hoặc hông, không đau đều hai bên.
- Đau khớp gối hoặc khớp háng ở chân lành, không phải chân mang chân giả.
- Cảm giác chân giả “hụt” hoặc “dài hơn” khi bước, mất thăng bằng khi đứng lâu.
Nếu có từ 2 dấu hiệu trở lên, nên đến trực tiếp trung tâm chỉnh hình để kiểm tra dấu hiệu mỏm cụt cần điều chỉnh socket và alignment tổng thể, thay vì tự điều chỉnh tại nhà, vì alignment sai một chút cũng đủ gây bù trừ dáng đi kéo dài.
Chú Hùng ở Đồng Nai lắp chân giả nơi khác, alignment sai gây đau lưng
Chú Hùng, quê Đồng Nai, lắp chân giả tại một trung tâm khác trước khi đến Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh. Sau một thời gian sử dụng, chú bắt đầu đau lưng kéo dài, đi lại nhanh mỏi hơn bình thường. Khi thăm khám, kỹ thuật viên phát hiện trục chân giả của chú bị lệch, không thẳng hàng với trọng tâm cơ thể, khiến chú phải nghiêng người bù trừ mỗi bước đi mà bản thân không nhận ra.
Sau khi được căn chỉnh lại alignment đúng chuẩn, dáng đi của chú Hùng cân đối hơn rõ rệt, tình trạng đau lưng cải thiện. Đây là ví dụ điển hình cho thấy alignment sai có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài trước khi người dùng nhận ra nguyên nhân thực sự. Mời bạn xem thêm câu chuyện khách hàng khác tại Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh để hiểu rõ hơn quy trình xử lý các trường hợp tương tự.
Chân giả alignment sai kéo dài gây nguy cơ ảnh hưởng cột sống
Khi lệch trục chân giả không được phát hiện và xử lý sớm, tình trạng nghiêng khung chậu kéo dài có thể góp phần vào cong vẹo cột sống chức năng. Cần lưu ý đây là mối liên hệ có góp phần, chưa được y văn khẳng định là quan hệ nhân quả tuyệt đối. Cột sống mỗi người còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác, mật độ xương, và nhiều yếu tố khác.
Chú Nhựng, quê ở Thủ Đức, mang chân giả dưới gối do tai nạn. Khi đến Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh kiểm tra định kỳ, kỹ thuật viên phát hiện chú còn bị cong vẹo cột sống. Thay vì chỉ tập trung vào chân giả, đội ngũ đã căn chỉnh lại đường alignment để cân đều lực hai bên cơ thể, giúp giảm áp lực bù trừ lên cột sống và phòng ngừa đau lưng phát sinh thêm.
Trường hợp của chú Nhựng cho thấy việc tái khám định kỳ không chỉ để kiểm tra độ vừa vặn của socket, mà còn để phát hiện sớm các vấn đề cơ xương khớp liên quan đến alignment, điều mà người dùng khó tự nhận ra nếu không có chuyên môn.
Vì sao tay nghề kỹ thuật viên quyết định alignment chân giả đúng hay sai?
Alignment động là bước quan trọng nhất, không đo được bằng máy móc đơn thuần mà phụ thuộc vào khả năng quan sát dáng đi và kinh nghiệm xử lý của kỹ thuật viên chỉnh hình. Tại Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh, KTV Đào Hồng Đức là chuyên gia đạt chuẩn ISPO CAT I, tốt nghiệp chương trình đào tạo prosthetist orthotist được ISPO công nhận cấp cao nhất. Đây là lý do các ca alignment phức tạp, hoặc các ca cần chỉnh lại sau khi lắp sai ở nơi khác, thường được ưu tiên xử lý trực tiếp bởi đội ngũ có chuyên môn sâu.
Hỏi đáp nhanh về chân giả làm đau lưng
Đau lưng do chân giả có tự hết không?
Không tự hết nếu nguyên nhân là alignment sai. Cần căn chỉnh lại, không phải chỉ nghỉ ngơi hay tập vật lý trị liệu đơn thuần.
Alignment sai có cần thay chân giả mới không?
Thường không. Alignment là bước căn chỉnh lại trục, không phải thay linh kiện, trừ khi bản thân linh kiện đã hư hỏng.
Lắp chân giả nơi khác rồi, có chỉnh lại alignment tại Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh được không?
Được. Trường hợp chú Hùng ở trên là ví dụ thực tế. Trung tâm nhận kiểm tra và căn chỉnh lại alignment cho chân giả đã lắp ở nơi khác.
Bao lâu nên kiểm tra alignment một lần?
Nên tái khám định kỳ, đặc biệt khi có bất kỳ dấu hiệu nào ở mục trên. Không cần đợi đau lưng nặng mới đi kiểm tra.
|
Đang bị đau lưng khi mang chân giả và chưa rõ nguyên nhân? Liên hệ Chỉnh Hình Việt Đức Hồ Chí Minh để được kiểm tra alignment trực tiếp tại 210 Bùi Văn Ba, phường Tân Thuận, TP.HCM. Hotline: 0969 902 102 / 0962 142 102. |
Tham khảo thêm chi phí lắp chân giả tại chân giả giá bao nhiêu nếu bạn đang cân nhắc làm mới hoặc thay chân giả.
